Elk jaar in september is het in Nederland Open Monumentendag en ook Nationale Orgeldag. Dit landelijke open huis bij onder meer kerken en concertzalen nodigt uit om eens binnen te lopen en te zien wat voor moois er achter de gevel verstopt zit. Een ideale mogelijkheid om een nieuw publiek te interesseren voor het orgel. Maar dat gaat niet vanzelf, dus maak een plan hoe je dat aan wilt pakken.Om je op weg te helpen deelt Orgelkids een aantal tips en trucs met je, die in de praktijk hun kracht bewezen hebben.
Maak het leuk voor nieuwe bezoekers
Dit soort dagen zijn bij uitstek bedoeld voor een nieuw publiek, die jouw gebouw en instrument misschien zelfs helemaal niet kennen. Denk dus goed na wat het doel van je activiteit rond het orgel kan zijn en wie je ermee wilt aanspreken. Kinderen en hun (groot)ouders, omwonenden, toevallige passanten? Hou het in elk geval laagdrempelig en zorg voor een prettige (eerste) kennismaking. Met een regulier concert laat je uiteraard alles van het instrument horen, maar dat is misschien niet de beste start voor een nieuw publiek.
Bedenk waar je de nadruk op wilt leggen bij de presentatie van het orgel: de muziek, de techniek, een bijzonder verhaal over dit cultureel erfgoed in jouw plaats? En wat is de sfeer die je wilt bieden, ruimte voor plezier of vooral serieuze ernst? Wil je mensen iets leren door te demonstreren met uitleg, of geef je ze gelegenheid zelf iets te proberen of te ontdekken? Er zijn teveel mogelijkheden, dus je zult vast moeten kiezen. Gelukkig hoeft het niet allemaal op die ene dag en kun je bezoekers uitnodigen voor een volgend evenement.
Houd het programma luchtig en uitnodigend
De passant die toevallig binnenloopt (want er hing een vlag buiten), of de planmatige monumentenbezoeker die het hele lijstje in de stad afwerkt. In veel gevallen zijn het mensen die willen komen en gaan op hun eigen moment. Een strak gepland programma met vaste aanvangstijden is dus niet voor iedereen interessant. Bouw bij voorkeur wat luchtigheid in de dag en geef ook ruimte aan deze binnenlopers. Af en toe een kort muzikaal moment werkt vaak beter dan een aansluitende reeks concerten.
Voor alle soorten bezoekers hoop je natuurlijk dat het niet bij een eenmalig bezoek blijft. Denk daarom vooraf na over een vervolg en benut deze dag om mensen daarvoor uit te nodigen met een foldertje. Je kunt denken aan een speciaal concert een paar weken later, een interessante lezing over de historie van gebouw en instrument, of een kinderactiviteit in de herfstvakantie.
Maak ruimte voor jong talent
Wil je een band opbouwen met jongeren die muzikale belangstelling tonen, geef ze dan de ruimte om het instrument eens wat uitgebreider te verkennen. Niet tijdens deze dag, maar op een ander af te spreken tijdstip. Misschien kun je een paar jongeren samen uitnodigen voor een orgelmiddag of -avond om samen vanalles uit te proberen. Dat kan ook improvisatiespel zijn en bij het spelen met klankkleuren van het orgel kunnen ook andere instrumenten meedoen in een heuse jam-sessie. Wie weet leidt dit tot nieuwe aanwas in je netwerk van kerkmusici.
Aan de slag met het Doe-orgel
Het Doe-orgel van Orgelkids is een gewild demonstratie-object, maar het heet niet voor niets Doe-orgel. Wil je tijdens Open Monumentendag iets actiefs doen met het Doe-orgel kies dan welke aanpak het meest geschikt is: een vast aanvangsmoment of vrije inloop. Bij dat laatste benut je vooral de visuele kracht van het orgeltje. Begin gewoon zelf te bouwen met een paar omstanders en je trekt vanzelf meer publiek aan omdat er iets te zien is. Nodig kinderen nadrukkelijk uit om mee te doen en maak gebruik van de kortere deeltaken in het bouwproces, zoals toetsen op volgorde leggen, pijpen sorteren, etc. Bovendien wordt het dan wel extra aantrekkelijk om te blijven tot je het eindresultaat kunt beluisteren en zelf even kunt spelen.
Is het orgel klaar, neem het dan met een volgend groepje bezoekers weer rustig uit elkaar. Ook dat geeft immers alle mogelijkheden om de werking te doorgronden, zeker als je daarbij open vragen stelt, die de mensen aan het denken zetten.
Bedenk ook dat je zo in contact kunt komen met een publiek dat voor een mooi vervolg op scholen in je regio kan zorgen, zoals ouders, leerkrachten, bestuurders. Zorg dus voor een foldertje over het project en leg contactgegevens vast voor een vervolgactie.
Communicatie
En niet in de laatste plaats is natuurlijk de communicatie van belang. Ook daarin moet je aanbod aantrekkelijk zijn en mensen nieuwsgierig maken, zoals Heb jij wel eens een orgel van binnen gezien? Wil jij zelf een orgeltje bouwen en bespelen? Maak het open huis tot een bijzondere belevenis, die men niet wil missen. Voor veel mensen is het al een unieke ervaring om eens bij de klavieren van het orgel te mogen kijken. Benut bovendien alle mogelijke media en schakel je (sociale) netwerk in om je boodschap te helpen verspreiden.
Praktische tips
Hierna volgt een aantal praktische tips voor korte activiteiten, die je eenvoudig een plek kunt geven op de dag zelf. Sommige vragen uiteraard wel wat voorbereiding. De links verwijzen je naar uitgebreidere informatie op de website van Orgelkids.
- Samenspel Doe-orgel en groot orgel: maak er een kort vraag- en antwoordspel van waarbij de ene organist een klein regeltje melodie speelt (kan ook een willekeurig reeks van enkele noten zijn) en de andere organist op het grote orgel met een regeltje antwoordt. Voeg eventueel een kort spel met vogellokfluitjes toe.
- Pijpen maken: laat kinderen zelf een orgelpijp maken van karton of met het materiaal van Melopipes. Werk je met bestaande orgelpijpjes, laat kinderen dan een kleine compositie maken met kleuren.
- Spelen met registers: speel een eenvoudig stukje muziek en laat kinderen daarbij telkens een ander register kiezen en de verschillende klanken ervaren. Maak er daarna een luisterspel van waarin ze vier registers (ongezien) moeten herkennen (Register-bingo). Voor een mini-concert kun je samen met kinderen een kort verhaal maken en de organist kan dat in klanken uitbeelden. Bijv. met afbeeldingen van drie scenes, bepaal samen de volgorde, bepaal hoe ze moeten klinken, speel, laat kinderen registreren.
- Windvoorziening: laat het publiek voorspellen hoelang de organist kan blijven spelen na het uitschakelen motor. Indien het orgel daarover beschikt laat mensen ervaren wat de balgentreder moet doen.
- Erfgoed: maak bezoekers opmerkzaam op wat er allemaal te zien is aan een historisch orgel. Indien beide aanwezig: laat verschillen ontdekken tussen mechanisch en elektrisch/pneumatisch. Maak een knutselblad beschikbaar zodat kinderen thuis kunnen uitleggen hoe een orgel werkt.
- Muziek maken: samen met de organist iets spelen laat de bezoeker de kick ervaren om op zo’n machtig instrument muziek te maken. Denk ook aan een verleidingstruc voor ervaren pianisten/toetsenisten: speel die melodie nu eens met je voeten. Een interactieve vorm voor een korte improvisatie maak je bijvoorbeeld met enkele dobbelstenen met daarop muzieknoten. De bezoekers ‘gooien’ het thema, de organist improviseert daarop.
Tot slot
In alle gevallen bewaak je liefst wel dat de probeermomenten niet te lang duren. Andere bezoekers in het gebouw kunnen het spel immers net wat minder interessant vinden. Maak daarover ook heldere afspraken met (andere) vrijwilligers en plan voor echte geïnteresseerden een aanvullende experimenteermogelijkheid op een ander moment zonder publiek.
De verraste blikken van jong of nieuw publiek dat een orgel ontdekt of bouwt vraagt om een fotomoment! Denk wel aan het vragen om toestemming voor gebruik!
Fijne Monumenten/Orgel-Dag!
Wil je aan de slag met het Doe-orgel, dan hebben we instructiekaarten, een lesbrief, bladmuziek en nog veel meer voor je klaar staan.
